ಬೆಂಜೀನ್: ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗ ಮತ್ತು ಬಾಲ ಕಚ್ಚಿದ ಹಾವಿನ ಕಥೆ!

 ಬೆಂಜೀನ್: ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗ ಮತ್ತು ಬಾಲ ಕಚ್ಚಿದ ಹಾವಿನ  ಕಥೆ!

ಲೇಖನ : ತೇಜಸ್ವಿನಿ.ಎಂ.ಡಿ.  

ಮುಖ್ಯಶಿಕ್ಷಕರು , 

ಇಂದಿರಾ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ , 

 ಜೆ.ಪಿ.ನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು

 ದಿಗ್ಗಜನ ವಿಸ್ಮಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ

ನಾವೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿದಿನ ಬಳಸುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು, ನಾವು ಹಾಕುವ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ನಮ್ಮ ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA)ಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಡಿಪಾಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಆರು ಕಾರ್ಬನ್ ಮತ್ತು ಆರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುಟ್ಟ ವಸ್ತುವೊಂದು ಕಾರಣ! ಅದೆಂದರೆ ಬೆಂಜೀನ್ (Benzene)! C₆H₆ ಎಂಬ ಸರಳ ಸೂತ್ರದ ಈ ಅಣು, ಇಡೀ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.

ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಅಣುವಿನ ಕಥೆ ಶುರುವಾಗಿದ್ದು ೧೮೨೫ ರಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌ನಲ್ಲಿ. ಆ ದಿನ ಬೆಂಜೀನ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮೈಕೇಲ್ ಫ್ಯಾರಡೆ! ಫ್ಯಾರಡೆ ಅವರ ಜೀವನ ಗಾಥೆ ನಮಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಸ್ರೋತ. ಈ ಬಡ ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗ (son of a blacksmith), ನಮ್ಮಂತೆ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಸ್ಕಾಲರ್‌ ಅಲ್ಲ. ಬಡತನದ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದು , ಕುಟುಂಬದ ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆಯಲು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರು.  ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದಿ ಓದಿ, ತಮ್ಮ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ನೀರೆರೆದರು. ಯಾರೋ ದಯೆ ತೋರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಸರ್ ಹಂಫ್ರಿ ಡೇವಿ ಅವರ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆ ನೋಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಬೈಂಡ್ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಆ ನೋಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡರ್ ಆಗಿ ಅವರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ 'ಒಳ್ಳೆಯ ಕೈಗಳು' (Good Hands) ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅವಲೋಕನ ಕೌಶಲ್ಯವೇ (Good Observation Skills) ಅವರನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ದವು.

ಫ್ಯಾರಡೆ ಅವರು ಈ ಬೆಂಜೀನ್ ಅನ್ನು ಯಾವುದರಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಗೊತ್ತೇ? ಆಗ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ತಿಮಿಂಗಿಲದ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ (Whale Oil) ತಯಾರಿಸಿದ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಗ್ಯಾಸ್‌ನ ಒಂದು ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ (Oily Byproduct) ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಸ್ತುವಿತ್ತು. ಫ್ಯಾರಡೆ ಅವರು ಇದನ್ನು ಬಹಳ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಮೊದಲು ಇದಕ್ಕೆ "ಬೈಕಾರ್ಬ್ಯುರೆಟ್ ಆಫ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್" (Bicarburet of Hydrogen) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು (೧೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಜರ್ಮನ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಿತ್ಸರ್‌ಲಿಚ್ ಅವರು 'ಬೆಂಜೀನ್' ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು). ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗ, formal degree ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೇವಲ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಶ್ರಮದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಅಲ್ವಾ?

ರಚನೆಯ ರಹಸ್ಯ: ಕೆಕುಲೆಯ ಕನಸು

ಬೆಂಜೀನ್ ಅಣು ಸಿಕ್ಕಿತು ಸರಿ, ಆದರೆ ಅದರ ರಚನೆ ಹೇಗೆ? C₆H₆ ಅಂದರೆ ಆರು ಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ಗಳು ಹೇಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಗಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ತಲೆನೋವು ತಂದಿತ್ತು. ಬೆಂಜೀನ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು (reactions) ಅದನ್ನು ಸರಳ ಸರಪಳಿಯಂತೆ (straight chain) ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಅದು ಬಹಳ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ತೋರಿಸಿದವು.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಗಸ್ಟ್ ಕೆಕುಲೆ (August Kekulé) ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಇದ್ದರು. ಇವರು ಅಣುಗಳ "ರಚನೆ" ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಒಂದು ದಿನ ಕೆಕುಲೆ ಅವರು ತೂಕಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಂಕಿಯ ಬಳಿ‌ ಕುಳಿತು ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿದಾಗ, ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕನಸನ್ನು ಚಿತ್ರಣ ಕಂಡಿತು. ಅವರ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಅಣುಗಳು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಚೈನ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಒಂದು ಕ್ಷಣ, ಒಂದು ಹಾವು ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ತಾನೇ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು (Snake biting its own tail) ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು (ring) ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು! 🐍

ಆ ಹಾವಿನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಕೆಕುಲೆ ಅವರು ಬೆಂಜೀನ್‌ಗೆ ಒಂದು ಉಂಗುರದ ರಚನೆಯನ್ನು (Ring Structure) ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಅಣುಗಳು ಒಂದು ಷಡ್ಭುಜಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ (hexagon) ಪರ್ಯಾಯ ಏಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿಬಂಧಗಳಿಂದ (alternating single and double bonds) ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಈ ರಚನೆ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಯೇ ಸರಿ, ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ತರ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬೆಂಜೀನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಈ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ದ್ವಿಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರದೆ, ಇಡೀ ಉಂಗುರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುತ್ತವೆ (delocalized) ಎಂಬುದು ನಂತರ ತಿಳಿಯಿತು. ಇದಕ್ಕೇ ನಾವು ಆರೋಮ್ಯಾಟಿಸಿಟಿ (Aromaticity) ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಜೀನ್ ತುಂಬಾ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಕ್ರಿಯಾಪಟುತ್ವ (Moderate Reactivity) ಹೊಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ  ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ಬೆಂಜೀನ್‌ನ ನಿಜವಾದ ಮ್ಯಾಜಿಕ್! ✨

---

ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಮಾಯೆ (The Magic that Changed the World)

ಬೆಂಜೀನ್ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದ ನಂತರದ ಒಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಇದು ಇಡೀ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

೧. ಕೋಲ್-ಟಾರ್ ಡೈ ಉದ್ಯಮ (Coal-Tar Dye Industry)

ಬೆಂಜೀನ್ ಅನ್ನು ಕೋಲ್ ಟಾರ್‌ನಿಂದ (Coal Tar) ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲು ಶುರುವಾದ ಮೇಲೆ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೊಸ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ಹಾಫ್‌ಮನ್‌ರ ಶಿಷ್ಯ ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಕಿನ್ (William Henry Perkin) ಅವರು ಕ್ವಿನೈನ್ (Quinine) ಎಂಬ ಮಲೇರಿಯಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಔಷಧ ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಕ್ವಿನೈನ್ ಬದಲಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ನೇರಳೆ ರಂಗು (Mauveine Purple Dye) ಸಿಕ್ಕಿತು!

ಈ ಆಕಸ್ಮಿಕ 'ತಪ್ಪು' ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು! ಹಿಂದೆ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು, ಕೇವಲ ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ರಾಜರು ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರ್ಕಿನ್ ಅವರ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ (synthetic) ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದಿಂದಾಗಿ, ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಾಯಿತು. ಒಂದು ಔಷಧ ಹುಡುಕಲು ಹೋಗಿ, ಇಡೀ ಫ್ಯಾಷನ್ ಉದ್ಯಮವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ 'ಅಚ್ಚರಿಯ' ವಿಚಾರ ಅಲ್ವಾ? ಪರ್ಕಿನ್ ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೃತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟು ಡೈ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಶುರುಮಾಡಿ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿಯಾದರು!

೨. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳು (Petroleum and Polymers)

ಬೆಂಜೀನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸೋದರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು (aromatic compounds) ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂನಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಮರೀಕರಣ (Polymerization) ವಿಧಾನಗಳು ಬಂದಾಗ, ಬೆಂಜೀನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಟೈರೀನ್‌ನಂತಹ ಅಣುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ ಪಾಲಿ ಸ್ಟೈರೀನ್ (Polystyrene) ನಂತಹ ದೈತ್ಯ ಅಣುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಬೆಂಜೀನ್‌ನ ಫ್ಲಾಟ್ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ (flat and rigid) ರಚನೆಯು ಇದನ್ನು "ಆಣ್ವಿಕ ಇಟ್ಟಿಗೆ" (Molecular Brick) ಯಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು, ಅಂಟುಗಳು, ಲೇಪನಗಳು, ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ನಾರುಗಳನ್ನು (Synthetic Fibers) ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೆಂಜೀನ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉದ್ಯಮಗಳು ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿವೆ. ನಾವು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬಳಸುವ ಮೊಬೈಲ್‌ನ ಕವರ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ನಾವು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಈ ಅಣುವಿನ ಪಾತ್ರ ಇದೆ!

ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸ್ಫೂರ್ತಿ (Confirmation and Inspiration)

ಫ್ಯಾರಡೆಯಿಂದ ಕೆಕುಲೆಯವರೆಗೆ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಲ್ಪನೆ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿದಂತೆ ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದು ಯಾರು?

ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಬೆಂಜೀನ್ ಅನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಕ್ಯಾಥ್ಲೀನ್ ಲಾನ್ಸ್‌ಡೇಲ್ (Kathleen Lonsdale) ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಕ್ರಿಸ್ಟಲೋಗ್ರಫಿ (X-ray Crystallography) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಂಜೀನ್‌ನ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಛಲ, ಆಕೆ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ರೀತಿ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕ. ಬೆಂಜೀನ್ ಅಣು ಒಂದು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಷಡ್ಭುಜಾಕೃತಿ (Planar Hexagon) ಎಂಬುದು ಇದರಿಂದ ಸಾಬೀತಾಯಿತು.

ಬೆಂಜೀನ್‌ನ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳು:

ಬೆಂಜೀನ್ ಕೇವಲ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದರ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ:

1. ಮಧ್ಯಮ ಕ್ರಿಯಾಪಟುತ್ವ: ಇದು ಆಸ್ಪಿರಿನ್ (Aspirin), ಪ್ಯಾರಾಸಿಟಮೋಲ್ (Paracetamol) ನಂತಹ ಔಷಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಒಂದು ಮೂಲ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ (basic platform) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಫ್ಲಾಟ್ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಚನೆ: ನಮ್ಮ ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA) ಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಬೇಸ್‌ಗಳು (Nucleobases) ಬೆಂಜೀನ್‌ನಂತಹ ಆರೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಂದಲೇ ಆಗಿವೆ. ನಮ್ಮ ದೇಹದ ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಇದೇ ಅಡಿಪಾಯ.

ಈ ಬೆಂಜೀನ್ ಕಥೆ ನಮಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ:

1. ಕುತೂಹಲದ ಶಕ್ತಿ (Power of Curiosity): ಫ್ಯಾರಡೆಯಂತಹ ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗ, ಕೇವಲ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಅವಲೋಕನದಿಂದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ನೀವು ಯಾರು, ನಿಮ್ಮ background ಏನು ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ನಿಮ್ಮ ಕುತೂಹಲ ಮಾತ್ರ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮುಂದೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ.
2. ಸಹಾಯ ಹಸ್ತದ ಮೌಲ್ಯ (Value of Kindness): ಫ್ಯಾರಡೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ನಾಲ್ಕು ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳು, ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡರ್ - ಇದೆಲ್ಲವೂ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪುಟ್ಟ ಸಹಾಯವೂ ಎಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆ.

ಹೀಗೆ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ, ಷಡ್ಭುಜಾಕೃತಿಯ ಬೆಂಜೀನ್ ಅಣು, ಬಡ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ, ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಹಾವಿನ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬಣ್ಣ, ಔಷಧ, ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಬೆಂಜೀನ್ ನಿಜಕ್ಕೂ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ 'ಹೀರೋ' ಎನ್ನಲು ಅಡ್ಡಿ ಇಲ್ಲ!

 

ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ; ಅಸಡ್ಡೆ ಬೇಡ ಜಾಗೃತಿ ಇರಲಿ

 ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ; ಅಸಡ್ಡೆ ಬೇಡ ಜಾಗೃತಿ ಇರಲಿ

#ಸಂಗ್ರಹ ಲೇಖನ:

✍️ಬಸವರಾಜ ಎಮ್ ಯರಗುಪ್ಪಿ

ಹವ್ಯಾಸಿ ಬರಹಗಾರರು, ಸ ಕಿ ಪ್ರಾ ಶಾಲೆ, ಮುಕ್ತಿನಗರ ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ. 

ನವ್ಹಂಬರ 17-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪಸ್ಮಾರ ದಿನ ಅಥವಾ ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗ ದಿನ(National Epilepsy Day) ತನ್ನಿಮಿತ್ತ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ. 

ಇದು ಮೆದುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಸ್ಮಾರ ಖಾಯಿಲೆ ಬಗ್ಗೆ  ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ(Epilepsy) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಫಿಟ್ಸ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಪಸ್ಮಾರ ಖಾಯಿಲೆ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪಸ್ಮಾರ ಸಂಸ್ಥೆ’ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳನ್ನು ಅಪಸ್ಮಾರ ಜಾಗೃತಿ ತಿಂಗಳು ಎಂದೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 26 ರಂದು ‘ಪರ್ಪಲ್ ದಿನ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಿ ಅಪಸ್ಮಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಪೋಲಕಲ್ಪಿತ ಕಥೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನ, ಅನಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಬಡತನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಪವಾದ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅಪಸ್ಮಾರ ಎನ್ನುವುದು ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸರಿ ಸುಮಾರು 50 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಂದಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಈ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಪಾಲು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. 80 ಶೇಕಡಾ ಮಂದಿ ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ರೋಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಅಪಸ್ಮಾರ ಬರದಂತೆ ಅಥವಾ ಅಪಸ್ಮಾರದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಔಷಧಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಔಷಧಿ ಸೇವಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅಪಸ್ಮಾರ ರೋಗಿಗಳು ಇತರರಂತೆ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

#ಏನಿದು ಅಪಸ್ಮಾರ ಖಾಯಿಲೆ?

ಅಪಸ್ಮಾರ ಎಂದರೆ ಪದೇ ಪದೇ ಮೆದುಳಿನ ನರಕೋಶಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತಾತ್ಕಲಿಕ ನಿಲುಗಡೆ ಅಥವಾ ವ್ಯತ್ಯಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಸೃತಿ ಸೆಳತ ಮತ್ತು ಸೆಳೆವು. ಇದನ್ನೇ ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗ, ಪಿಟ್ಸ್, ಅಪಸ್ಮಾರ, ಮಲರೋಗ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ(EPILEPSY) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪಿಟ್ಸ್’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

#ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು :

· ತಲೆನೋವು

· ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಂಜಾಗುವುದು

· ಸಂವೇದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ

· ತಲೆ ತಿರುಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಕರಿಕೆ

· ಆತಂಕದ ಭಾವನೆಗಳು

· ಮರಗಟ್ಟುವಿಕೆ

· ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತಾಗುವುದು

· ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆ

·ಭ್ರಮೆಗಳು

· ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಚಲನವಲನ

· ಸೆಳೆತ · ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆವರುವಿಕೆ

· ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ

#ಕಾರಣಗಳೇನು?

· ಮೆದುಳಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಗದೇ ಇರುವುದು

· ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಗಡ್ಡೆ ಬೆಳೆಯುವುದು.

· ಮೆದುಳಿಗೆ ನಂಜು ಸೋಕಿದ್ದರೆ

· ಮೆದುಳಿನ ಅಂಗಾಂಶಕ್ಕೆ ಗಾಯವಾದಾಗ

· ದೇಹದಲ್ಲಿ ಲವಣಾಂಶಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾದಾಗ

· ಅತಿಯಾಗಿ ಜ್ವರ ಬಂದಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ.

· ಆದರೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

1 ಕೋಟಿ ಮಂದಿಗೆ ಅಪಸ್ಮಾರ : ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 1ಕೋಟಿ ಜನರು ಈ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣರಲ್ಲಿ ಶೇ. 1.9ರಷ್ಟು ರೋಗ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಶೇ.1.9 ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ.

ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 0.6ರಷ್ಟು ರೋಗ

ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 0.6ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗವಿದೆ.

#ತಾರತಮ್ಯ:

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಪಂಚದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಸ್ಮಾರ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರು ಕಳಂಕ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜತೆಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣರು ಇದಕ್ಕೆ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಗಳು ಕಾರಣ ಎಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದೆ ಇರುವುದೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.

#ಅಸಡ್ಡೆ ಬೇಡ:

ಪದೇ ಪದೇ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಮೆದುಳು ಹಾಗೂ ನರಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಸಡ್ಡೆ ಮಾಡದೆ ತತ್ಕ್ಷಣವೇ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ. ಈ ಕಾಯಿಲೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಕಿಟೋಜೆನಿಕ್ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ಮೆದುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಔಷಧಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.

#ಪರಿಹಾರವೇನು..? ಅಂದರೆ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಕ್ರಮಗಳು.... 

>>ಕೆಲವೊಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮೆಗ್ನಿಸಿಯಮ್ ಪೂರಕ ಆಹಾರಗಳು, ಬಿ6 ಜೀವ ಸತ್ವ ವಿಟಮಿನ್ ಆಹಾರಗಳು, ವಿಟಮಿನ್ ಇ, ಬೂದಿ ಅಥವಾ ಕರಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ, ಫೋಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ಎಪ್ಸಮ್ ಉಪ್ಪು ಅಂಶಗಳಿರುವ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಈ ರೋಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. 

>>ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರಕ ನಿರ್ವಹಣೆ:

ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅಪಸ್ಮಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. 

>>ಪ್ರಚೋದಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿಸಿ: ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯ ಕೊರತೆ, ಒತ್ತಡ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಮಿನುಗುವ ದೀಪಗಳು ಸೇರಿವೆ. ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗುವಿಕೆ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಚೋದಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

>>ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ರೆ ಪಡೆಯಿರಿ: ಸಾಕಷ್ಟು, ನಿಯಮಿತ ನಿದ್ರೆ (ರಾತ್ರಿಗೆ 7-9 ಗಂಟೆಗಳು) ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ನಿದ್ರಾಹೀನತೆಯು ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗುವಿಕೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿದೆ.

>>ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ: ಯೋಗ , ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಂತಹ ತಂತ್ರಗಳು ಸೆಳವು ಪ್ರಚೋದಕವಾದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

>>ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ: ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಔಷಧ-ನಿರೋಧಕ ಅಪಸ್ಮಾರದ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ತಜ್ಞರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಕೀಟೋಜೆನಿಕ್ ಆಹಾರ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಬ್ಬು, ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್) ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಅಟ್ಕಿನ್ಸ್ ಆಹಾರವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬಹುದು. 

>>ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿ: ನಿಯಮಿತ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಒಟ್ಟಾರೆ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಜಲಸಂಚಯನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮುಖ್ಯ.

>>ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರಕಗಳು: ಕೆಲವು ಸೆಳವು ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಗಳು ವಿಟಮಿನ್ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು (ಉದಾ, ಫೋಲೇಟ್ , ಬಯೋಟಿನ್ , ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು ಡಿ, ಇ , ಬಿ6). ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಔಷಧಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪೂರಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

#ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:

ಬಾಕೊಪಾ ಎನ್ನುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯು ಅಪಸ್ಮಾರ ಅಥವಾ ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಇದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 

>>ವೈದ್ಯಕೀಯ ಐಡಿ ಧರಿಸಿ: ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಐಡಿ ಬ್ರೇಸ್ಲೆಟ್ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಡ್ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತರರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಬಹುದು.